Nakon govora predsjednika Srbije Aleksandra Vučića u Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija, na društvenim mrežama ponovo se povela rasprava o ulozi institucija iz Beograda tokom rata u Bosni i Hercegovini. Novinar Zoran Kusovac objavio je fotografiju spiska oficira 30. kadrovskog centra Vojske Jugoslavije, uz poruku da dokumenti iz haških predmeta govore o finansijskoj i vojnoj povezanosti tadašnjeg Beograda sa snagama koje su djelovale u BiH.
Rasprava se otvorila nakon Vučićeve izjave iz govora 23. septembra, u dijelu u kojem je govorio o NATO bombardovanju Savezne Republike Jugoslavije 1999. godine. Vučić je tada rekao da nijedan vojnik ni policajac iz Srbije nije kročio na teritoriju druge države. Međutim, za tumačenje te izjave bitan je njen neposredni kontekst: ona je izrečena dok je govorio o događajima iz 1999. godine, a ne kao detaljno obrazlaganje ratova vođenih tokom devedesetih.
ŠTA POKAZUJU SPISI O 30. KADROVSKOM CENTRU
Kusovac je uz objavljeni spisak naveo da su oficiri koji su tokom rata bili angažovani u BiH primali plaće iz Beograda. U dokumentima Haškog tribunala, prema dostavljenom materijalu, 30. kadrovski centar opisan je kao dio sistema Vojske Jugoslavije, čiji su pripadnici bili na njenom platnom spisku.
Među imenima koja se u tim dokumentima spominju nalaze se Ratko Mladić i Radislav Krstić, kasnije osuđeni za ratne zločine počinjene u Bosni i Hercegovini. Takvi sudski spisi ne znače sami po sebi da se svaka pojedinačna politička izjava može tumačiti van konteksta, ali ukazuju na to da su veze između tadašnje Vojske Jugoslavije i vojnih struktura u BiH bile predmet sudskih postupaka i utvrđivanja činjenica pred Tribunalom.
Zato je preciznije reći da dokumentacija iz haških predmeta govori o vojnoj i finansijskoj povezanosti, nego iz jedne izjave automatski izvlačiti širi zaključak koji njen govornik možda nije iznio u tom konkretnom dijelu obraćanja.
PRAVOSNAŽNA PRESUDA, A NE SAMO NAVODI OPTUŽNICE
U materijalu se spominje i snimak koji se odnosi na optužnicu protiv nekadašnjih čelnika Službe državne bezbjednosti Srbije Jovice Stanišića i Franka Simatovića. Optužnica je dokument tužilaštva i sadrži navode koje tužilaštvo iznosi pred sudom, ali nije isto što i sudski utvrđena činjenica.
U ovom slučaju važno je da su Stanišić i Simatović pravosnažno osuđeni 2023. godine. Presuda se, prema dostavljenom materijalu, odnosi i na njihovu odgovornost za zločine počinjene na više lokacija u Bosni i Hercegovini. Kada se govori o utvrđenoj odgovornosti, relevantno je pozivati se na sadržaj pravosnažne presude, dok se optužnica treba navoditi samo kao prikaz tvrdnji tužilaštva.
🇷🇸 🇺🇳 Serbian President Aleksandar Vučić at the UN General Assembly:
“Not a single soldier or police officer from Serbia had set foot on the territory of any other country, yet the decision was made to bomb Serbia.” pic.twitter.com/RRVgNKJ5dq
— Serbia in English (@serbiainenglish) September 24, 2026
OPREZ S TVRDNJAMA O ARKANU I INSTITUCIJAMA
Kusovac je osporio i korištenje izraza „Savezni SUP Srbije“, ukazujući da su Savezni sekretarijat unutrašnjih poslova SFRJ i Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srbije bile odvojene institucije. Ta razlika nije samo terminološka, jer pogrešno imenovanje institucije može dovesti do pogrešnog zaključka o tome ko je imao formalnu nadležnost i kakva je bila hijerarhija.
Također, priložene fotografije same po sebi ne dokazuju tvrdnju da je Željko Ražnatović Arkan bio „kreacija“ saveznog sekretarijata i Staneta Dolanca. Veze između Arkana i Dolanca spominjane su u haškim svjedočenjima, ali su u dijelu tih navoda opisivane kao glasine koje nisu neposredno potvrđene.
Rasprava koja je uslijedila nakon Vučićevog govora pokazuje koliko je važno razlikovati političke poruke, sudski potvrđene činjenice, navode optužnica i neprovjerene tvrdnje. Dokumenti iz Haaga ostaju važan izvor za razumijevanje ratne uloge pojedinaca i struktura, ali se moraju citirati tačno i bez preskakanja konteksta.
Izvorni materijal dostavljen redakciji; haški sudski spisi i objava Zorana Kusovca na mreži X, prema navodima iz materijala.
