Dok izraelske vlasti insistiraju na vojnoj obavezi, dio ultraortodoksnih Jevreja izlazi na ulice i odbija služiti vojsku. Iza ovog sukoba krije se mnogo dublje pitanje: može li država govoriti u ime čitavog naroda kada se dio tog naroda protivi njenoj političkoj ideologiji?
Sukob između izraelskih vlasti i ultraortodoksnih jevrejskih zajednica nije nov, ali je posljednjih godina postao posebno izražen. Decenijama su brojni studenti vjerskih škola, poznatih kao ješive, bili izuzeti od obaveznog vojnog roka. Međutim, odluka izraelskog Vrhovnog suda iz juna 2024. otvorila je put ukidanju tih izuzeća.
Tokom 2025. godine uslijedili su protesti, hapšenja i demonstracije. Prema medijskim izvještajima, više od stotinu ultraortodoksnih muškaraca uhapšeno je u septembru zbog pitanja povezanih s izbjegavanjem vojne obaveze. U oktobru su hiljade demonstranata protestovale čak i ispred izraelskog konzulata u New Yorku.
Posebno zanimljivu ulogu imaju zajednice poput Neturei Karte i hasidskog pokreta Satmar, koje se iz vjerskih razloga protive cionizmu. Prema njihovom tumačenju judaizma, uspostavljanje jevrejske države prije dolaska Mesije nije u skladu s vjerskim učenjem. Ipak, važno je naglasiti da ne dijele svi ultraortodoksni Jevreji iste političke i teološke stavove.
Tu dolazimo do svojevrsnog paradoksa. Izrael se predstavlja kao jevrejska država, dok dio duboko religioznih Jevreja osporava ideološke temelje na kojima je nastala. Za njih je jevrejski identitet prije svega pitanje vjere, a ne nužno pripadnosti određenoj državi ili političkom pokretu.
Ipak, bilo bi pogrešno svaki sukob između izraelskih institucija i ortodoksnih zajednica predstavljati kao progon zbog vjere. U središtu aktuelnog spora nalaze se vojna obaveza, jednakost građana pred zakonom i pravo vjerskih zajednica da sačuvaju vlastiti način života. Upravo zbog toga sukob ima i političku i vjersku dimenziju.
S druge strane, postavlja se legitimno pitanje: ako država zahtijeva lojalnost svih svojih građana, koliko prostora ostavlja onima koji se ne slažu s njenim temeljnim političkim opredjeljenjima? A ako se vjerski identitet koristi kao dio državnog legitimiteta, znači li to da se svako drugačije tumačenje tog identiteta mora smatrati neprihvatljivim?
ZAKLJUČAK
Jevrejski narod, judaizam, cionizam i izraelska država nisu istoznačni pojmovi.
Kritika izraelske vlasti nije automatski kritika Jevreja, kao što ni protivljenje cionizmu samo po sebi ne znači neprijateljstvo prema jevrejskom narodu.
Ovaj sukob podsjeća na nešto mnogo šire: nijedna država, politička ideologija ili vlast ne može jednostavno pretpostaviti da predstavlja mišljenje svakog pripadnika naroda na koji se poziva.
Jer kada se država poziva na vjeru kao izvor svog identiteta, a dio njenih najreligioznijih građana osporava njenu politiku, postavlja se pitanje gdje prestaje vjera, a počinje politika.
❓ PITANJE ZA VAS
Može li država zaista predstavljati čitav jedan narod ako se dio tog naroda otvoreno protivi njenoj ideologiji?
Napišite svoje mišljenje u komentarima i pratite našu stranicu za više analiza i tema o kojima se rijetko govori.
Izvor: Reuters, Associated Press, Jewish Telegraphic Agency, Oxford Academic.
