GEOPOLITIČKA ANALIZA |
Evropa kakvu danas poznajemo nije nastala odjednom, niti postoji garancija da će njene političke granice zauvijek ostati iste. Prije samo nekoliko decenija na karti su postojale Jugoslavija, Čehoslovačka i Sovjetski Savez. Danas ih više nema. Njihov nestanak nije značio nestanak naroda, gradova ili kultura, nego kraj određenih državnih uređenja. Upravo ta historijska činjenica otvara neugodno pitanje: mogu li se slične promjene ponoviti tokom 21. stoljeća?
VELIKA BRITANIJA: MOŽE LI ŠKOTSKA PROMIJENITI HISTORIJU?
Jedno od najvažnijih evropskih pitanja odnosi se na budućnost Ujedinjenog Kraljevstva. Škotska već dugo ima snažan pokret za nezavisnost, a izlazak Britanije iz Evropske unije dodatno je zakomplikovao odnose između Edinburgha i Londona.
Škotska vlada je 2026. objavila nacrt zakona o novom referendumu o nezavisnosti. Međutim, britanska vlada protivi se njegovom održavanju, a postojeći ustavni okvir ne dopušta Škotskoj da jednostrano organizuje pravno obavezujući referendum.
Ukoliko bi Škotska jednog dana stekla nezavisnost, Ujedinjeno Kraljevstvo izgubilo bi dio teritorije i političkog identiteta. To ne znači da bi ostatak države automatski prestao postojati, ali bi današnji oblik Unije bio temeljno promijenjen.
BELGIJA: DRŽAVA ČIJE SU UNUTRAŠNJE PODJELE DUBOKE
Belgija je primjer države u kojoj je složen odnos jezičkih i regionalnih zajednica postao trajno političko pitanje. Flamanci na sjeveru i Valonci na jugu imaju različite političke interese, a pojedine flamanske stranke zagovaraju znatno veću autonomiju ili nezavisnost.
Mogućnost razdvajanja Belgije predmet je političkih rasprava već decenijama. Ipak, postojanje separatističkih ideja nije dokaz da će se država raspasti. Belgijske institucije, ekonomske veze i složen položaj Brisela predstavljaju ozbiljne prepreke takvom scenariju.
Belgija zato nije država za koju se može tvrditi da je pred nestankom, nego primjer koliko složeno može biti održavanje zajedničke države s različitim nacionalnim i političkim interesima.
ŠPANIJA: KATALONSKO PITANJE NIJE ZAVRŠENO
Katalonija je 2017. pokušala krenuti putem nezavisnosti, ali španske institucije nisu priznale jednostrani referendum i proglašenje nezavisnosti.
Političke posljedice tih događaja osjećaju se i danas. U oktobru 2026. ponovo je aktuelno pitanje povratka katalonskog separatističkog lidera Carlesa Puigdemonta, nakon odluka španskih sudova.
Ipak, podrška nezavisnosti nije nepromjenjiva, a politički utjecaj separatističkih stranaka posljednjih godina prolazi kroz različite faze.
Španija ostaje stabilna međunarodno priznata država, ali katalonsko pitanje pokazuje da se rasprave o državnom identitetu mogu nastaviti i nakon velikih političkih poraza separatističkih pokreta.
BOSNA I HERCEGOVINA: ZAŠTO JE NJENA BUDUĆNOST STALNO POLITIČKO PITANJE?
Bosna i Hercegovina zauzima posebno mjesto u evropskim raspravama o stabilnosti. Njeno složeno ustavno uređenje, unutrašnja politička neslaganja i ponavljajuće secesionističke poruke predstavljaju dugotrajan izazov.
Međutim, važno je jasno razlikovati političku retoriku od stvarne mogućnosti promjene međunarodno priznatih granica.
Evropska unija je tokom 2026. ponovila podršku suverenitetu, teritorijalnom integritetu i ustavnom poretku Bosne i Hercegovine.
Zato tvrdnje da je raspad BiH neizbježan nemaju čvrstu osnovu. Stvarni izazov jeste uspostavljanje funkcionalnijih institucija, političkog povjerenja i ekonomskih uslova koji će građanima omogućiti bolju budućnost.
MOŽDA NAJVEĆA PROMJENA NEĆE BITI NA KARTI
Dok političari raspravljaju o granicama, Evropom se širi promjena koja je mnogo manje vidljiva.
Stanovništvo stari, natalitet opada, a pojedine regije suočavaju se s dugotrajnim iseljavanjem.
Prema projekcijama Eurostata objavljenim 2026. godine, stanovništvo Evropske unije moglo bi dostići vrhunac od približno 453 miliona stanovnika 2029. godine, nakon čega bi postepeno opadalo.
Prema istom scenariju, EU bi 2100. godine mogla imati približno 399 miliona stanovnika. To su projekcije zasnovane na određenim pretpostavkama, a ne neizbježna budućnost.
Ovakve promjene mogle bi duboko utjecati na penzione sisteme, tržište rada, zdravstvo, ekonomiju i političku moć evropskih država.
Država, dakle, ne mora nestati s geografske karte da bi izgubila značajan dio svog nekadašnjeg utjecaja.
EVROPA IZMEĐU SJEDINJENIH DRŽAVA, KINE I RUSIJE
Evropske države istovremeno se suočavaju s promjenama međunarodnih odnosa.
Rat u Ukrajini, trgovinska konkurencija s Kinom, pitanja energetske sigurnosti i promjene američke vanjske politike otvaraju raspravu o sposobnosti Evrope da samostalno zaštiti svoje ekonomske i sigurnosne interese.
Oktobarski izvještaji iz 2026. ukazuju i na zabrinutost zbog usporavanja dugoročnog ekonomskog rasta u centralnoj i istočnoj Evropi.
Moguće je da će najveća promjena buduće Evrope biti upravo preraspodjela političke i ekonomske moći, a ne formalni nestanak postojećih država.
ZAKLJUČAK: GRANICE NISU VJEČNE, ALI NI RASPAD NIJE SUDBINA
Historija nas uči da države nisu nepromjenjive. Neke nastaju, druge se ujedinjuju, treće mijenjaju ustavno uređenje ili se razdvajaju.
Ali historija nas uči i nečemu drugom: postojanje unutrašnjih podjela ne znači da je raspad neizbježan.
Evropa 2050. godine možda neće izgledati politički jednako kao danas. Neke države mogle bi promijeniti svoj ustavni oblik, pojedine regije mogle bi dobiti veću autonomiju, a nije moguće isključiti ni nastanak novih država.
Ipak, nema pouzdanih dokaza na osnovu kojih bi se danas moglo imenovati koje će evropske države sigurno nestati.
Možda najveće pitanje nije koje će države nestati, nego koje će uspjeti sačuvati povjerenje svojih građana, ekonomsku snagu i političku stabilnost.
Jer države ne opstaju samo zahvaljujući granicama koje su nacrtane na karti. Njihova dugoročna stabilnost zavisi i od institucija, međusobnog povjerenja i sposobnosti da odgovore na potrebe ljudi.
PITANJE ZA GRAĐANE
Mislite li da će Evropa 2050. godine imati više ili manje država nego danas? I koja bi evropska država mogla doživjeti najveće političke promjene?
Podijelite svoje mišljenje u komentarima i pratite Pumpajj.com za nove geopolitičke analize.
Napomena: Tekst je autorska analiza mogućih budućih scenarija. Nijedan predstavljeni scenario nije izvjesno predviđanje.
Izvor: Eurostat (Demografske projekcije 2026.), Evropska služba za vanjsko djelovanje (EEAS), Vijeće Evropske unije, Škotska vlada, Parlament Ujedinjenog Kraljevstva, Reuters.
