Dodik Bošnjake povezao s Hamasom: Činjenice ruše priču o „muslimanskoj ideologiji“ i etničkom vlasništvu nad RS-om
Milorad Dodik je tokom boravka u Izraelu iznio niz tvrdnji o Bošnjacima, muslimanima u Evropi i teritoriji Republike Srpske, pokušavajući političke odnose u Bosni i Hercegovini povezati sa sukobom Izraela i Hamasa.
Njegove izjave, međutim, spajaju narod, religiju i političku ideologiju u jednu kategoriju, dok neke od tvrdnji o položaju Republike Srpske direktno ulaze u prostor koji je već razjašnjen Ustavom Bosne i Hercegovine i odlukama Ustavnog suda BiH.
Posebno je ozbiljna generalizacija kojom Dodik situaciju na Bliskom istoku povezuje s Bošnjacima i muslimanima u Bosni i Hercegovini.
Prema navodima iz njegovog nastupa, Dodik je govorio o sličnosti odnosa Arapa prema Izraelu i muslimanskog stanovništva prema Bosni i Hercegovini, upozoravajući na, kako je rekao, „ekspanziju muslimana na globalnom nivou“.
Takva analogija nema čvrsto činjenično uporište.
Bošnjaci su narod, dok je Hamas konkretna politička i militantna islamistička organizacija. Kolektivno povezivati narod u BiH s organizacijom koja djeluje u potpuno drugačijem historijskom, teritorijalnom i političkom kontekstu znači zamijeniti analizu širokom generalizacijom.
Drugim riječima, ne postoji jedna politička „muslimanska ideologija“ koja bi automatski povezivala muslimane Bosne i Hercegovine, muslimane širom Evrope i Hamas.
Dodik: „Sve što je Republici Srpskoj pripada srpskom narodu“
Još direktnija je bila njegova poruka o teritoriji Bosne i Hercegovine.
Dodik je, prema prenesenoj izjavi, rekao:
„Niti je Banjaluka ni Trebinje njihovo. Niti je njihova Bijeljina, ni Zvornik… sve što je Republici Srpskoj pripada srpskom narodu i Republici Srpskoj.“
Upravo ovdje postoji vrlo konkretan odgovor u ustavnom poretku Bosne i Hercegovine.
Republika Srpska jeste jedan od dva entiteta Bosne i Hercegovine. Ustav BiH izričito određuje da se Bosna i Hercegovina sastoji od Federacije BiH i Republike Srpske.
Još zanimljivije, čak i važeći Ustav Republike Srpske kaže da je RS „jedan od dva ravnopravna entiteta u Bosni i Hercegovini“ te da Srbi, Bošnjaci i Hrvati kao konstitutivni narodi, zajedno s Ostalima i građanima, ravnopravno i bez diskriminacije učestvuju u vršenju vlasti u Republici.
Zbog toga tvrdnja da teritorija Republike Srpske u ustavnom smislu „pripada srpskom narodu“ nije precizan opis njenog pravnog statusa.
Ustavni sud već odbacio ideju entiteta kao prostora jednog naroda
O ovom pitanju postoji i jedna od najvažnijih odluka Ustavnog suda BiH.
U predmetu U-5/98 Sud je utvrdio da ustavni princip jednakosti konstitutivnih naroda ne dopušta privilegiju jednog ili dva naroda, dominaciju u strukturama vlasti niti etničku homogenizaciju zasnovanu na teritorijalnom razdvajanju.
Sud je posebno naveo da teritorijalna organizacija BiH na dva entiteta ne može predstavljati ustavnu legitimaciju za etničku dominaciju ili nacionalnu homogenizaciju.
U istoj odluci proglašena je neustavnom tadašnja formulacija Ustava RS koja je Republiku Srpsku definirala kao „državu srpskog naroda“.
To je veoma važna činjenica kada se analiziraju Dodikove riječi iz Izraela.
Dakle, Republika Srpska nije ustavno definirana kao ekskluzivni prostor Srba niti Banjaluka, Trebinje, Bijeljina ili Zvornik prestaju biti dio Bosne i Hercegovine zato što se nalaze u RS-u.
„Moja Banjaluka“ nije dokaz teritorijalne ekspanzije
Dodik je dalje tvrdio da Bošnjaci, govoreći „moja Banjaluka“ ili „moje Trebinje“, stvaraju osnovu za navodnu ekspanziju na teritoriju Republike Srpske.
Ali sama takva rečenica ne dokazuje teritorijalnu pretenziju.
Banjaluka se nalazi u Republici Srpskoj, a Republika Srpska u Bosni i Hercegovini. Stoga građanin Bosne i Hercegovine može grad unutar svoje države doživljavati kao dio zajedničkog državnog prostora bez zahtjeva da se mijenjaju entitetske granice.
Isto vrijedi u suprotnom smjeru. Srbin iz Banjaluke može Sarajevo smatrati svojim glavnim gradom države ili Mostar dijelom svoje zemlje bez toga da iznosi teritorijalnu pretenziju prema Federaciji BiH.
Ustav BiH čak garantuje slobodu kretanja kroz cijelu zemlju i propisuje da ni BiH niti entiteti ne smiju ometati slobodno kretanje ljudi, robe, usluga i kapitala između entiteta.
RS nije država izvan BiH
Još jedna činjenica često nestaje u ovakvoj političkoj retorici.
Ustavni sud BiH je u svojoj jurisprudenciji naveo da samo Bosna i Hercegovina nastavlja pravno postojanje kao država, dok su Federacija BiH i Republika Srpska njeni sastavni dijelovi, odnosno entiteti.
To ne umanjuje ustavne nadležnosti Republike Srpske. Naprotiv, RS posjeduje široke nadležnosti utvrđene Dejtonskim ustavom. Ali entitetske nadležnosti i međunarodna državnost nisu ista stvar.
Čak i kada entitet uspostavlja posebne paralelne odnose sa susjednim državama, Ustav BiH određuje da takvi odnosi moraju biti u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine.
Muslimani Evrope nisu jedinstven politički pokret
Dodik je u Izraelu govorio i o Evropi:
„…danas ima ogromnu konglomeraciju muslimana koji mijenjaju socijalni i ekonomski karakter Evrope…“
Demografske i migracijske promjene u Evropi jesu legitimna tema političke debate. Međutim, iz činjenice da u Evropi žive milioni muslimana ne proizlazi zaključak da oni predstavljaju jedinstvenu političku ili ekspanzionističku strukturu.
Muslimani Evrope razlikuju se po državljanstvu, etničkom porijeklu, političkim uvjerenjima, stepenu religioznosti i odnosu prema vanjskoj politici.
Pretvaranje tako raznolike populacije u jedinstvenu političku kategoriju zato više govori o načinu političkog uokviravanja teme nego o provjerljivoj činjenici.
Izrael i BiH nisu ista politička priča
Dodikova analogija ima još jedan ozbiljan problem.
Sukob Izraela i Hamasa i politički odnosi među narodima i institucijama Bosne i Hercegovine nisu dva primjera iste vrste konflikta.
Bosna i Hercegovina ima međunarodno priznatu državnost, ustav proizašao iz Dejtonskog sporazuma, dva entiteta, državljanstvo BiH i institucionalni sistem u kojem su Bošnjaci, Hrvati i Srbi konstitutivni narodi.
Izraelsko-palestinski sukob ima sasvim drugačiji historijski i međunarodnopravni okvir.
Zajednička religijska pripadnost dijela stanovništva nije dovoljan argument da bi se ta dva konteksta izjednačila.
Politička poruka može biti oštra, ali činjenice ostaju iste
Dodik može politički podržavati Izrael, zagovarati saradnju Republike Srpske s izraelskim institucijama ili kritikovati političke stranke iz Sarajeva. To pripada prostoru političkog djelovanja.
Ali kada se politički protivnici zamijene čitavim narodom, a čitav narod poveže s militantnom organizacijom preko zajedničke religije, argument prestaje biti precizan.
Isto tako, kada se Republika Srpska predstavlja kao teritorija koja pripada samo jednom narodu, dolazi se u sukob s principom koji je Ustavni sud BiH jasno utvrdio: entitetske granice ne mogu biti ustavni temelj etničke dominacije.
Zato je najkraći činjenični odgovor na ovakvu retoriku jednostavan:
Bošnjaci nisu Hamas. Muslimani nisu jedinstvena politička ideologija. Republika Srpska nije ustavno vlasništvo jednog naroda. Banjaluka i Trebinje jesu u Republici Srpskoj, ali su istovremeno gradovi Bosne i Hercegovine.
Političke razlike u BiH mogu biti duboke, ali njihovo pretvaranje u priču o kolektivnoj prijetnji jednog naroda drugome ne doprinosi preciznom razumijevanju niti ustavnog poretka niti stvarnih političkih sporova u zemlji.
Izvori: Ustav Bosne i Hercegovine – Aneks IV Dejtonskog mirovnog sporazuma; Ustav Republike Srpske; Ustavni sud Bosne i Hercegovine, djelimična odluka U-5/98.
